សិទ្ធិមនុស្ស
26 វិច្ឆិកា 2020
អូន ឆេងប៉រ
វីអូអេខ្មែរ
ភ្នំពេញ — សាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ នៅព្រឹកថ្ងៃព្រហស្បតិ៍នេះ បានបើកសវនាការពាក់ព័ន្ធនឹងរឿង «ក្បត់» ចំនួន៤សំណុំរឿង ដែលមានមនុស្សចំនួន១៣៧នាក់ ទាក់ទងនឹងផែនការវិលចូលស្រុករបស់លោក សម រង្ស៊ី មេដឹកនាំក្រុមជំទាស់កាលពីឆ្នាំមុន។ ក្រុមប្រឹក្សាជំនុំជម្រះបានសម្រេចបញ្ចូលសំណុំរឿងជាពីរ ហើយសវនាការស្ដាប់អង្គហេតុ នឹងធ្វើឡើងនៅខែមករា និងខែមីនា ឆ្នាំក្រោយ។
ចៅក្រមសាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ នៅថ្ងៃព្រហស្បតិ៍នេះ បានសម្រេចច្របាច់បញ្ចូលសំណុំរឿងចំនួន៤ ដែលក្នុងនោះមានចុងចម្លើយជាអតីតសកម្មជននិងអ្នកគាំទ្របក្សជំទាស់សរុបចំនួន១៣៧រូប ជា២សំណុំរឿងនិងកំណត់សវនាការជំនុំជម្រះនៅឆ្នាំក្រោយ។
សវនាការដ៏មមាញឹកដែលអ្នកជំនាញការអង្គការសហប្រជាជាតិ បានហៅថាមានចរិតនយោបាយ បានប្រព្រឹត្តទៅអស់ពេល២ម៉ោង និងមានចុងចម្លើយតែ៣៣នាក់ប៉ុណ្ណោះចូលរួម។
មេធាវីការពារក្ដី លោក សំ សុគង់ ធ្លាប់ប្រាប់ VOA កាលពីដើមសប្ដាហ៍នេះថា ភាគច្រើនលើសលប់នៃចុងចម្លើយទាំង១៣៧នាក់ ក្នុងសំណុំរឿងទាំង៤ខាងលើ កំពុងភៀសខ្លួននៅក្រៅប្រទេស គេចពីការចាប់ចង។
សាលសវនាការដ៏ណែនណាន់តាន់តាប់នៃសាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ បានផ្ដើមសេចក្ដីកាលពីវេលាម៉ោង៩ព្រឹក ដោយមានលោក រស់ ពិសិដ្ឋ ជាប្រធានក្រុមប្រឹក្សាជំនុំជម្រះ និងលោកព្រះរាជអាជ្ញារង សេង ហៀង ជាតំណាងអយ្យការ និងមានចុងចម្លើយជាអតីតមន្ត្រី និងអ្នកគាំទ្រគណបក្សសង្គ្រោះជាតិអង្គុយនៅក្នុងបន្ទប់សវនាការ។
ដំណើរសវនាការបានជជែកគ្នាអំពីនីតិវិធី និងការបូកច្របាច់បញ្ចូលគ្នានូវសំណុំរឿង បទល្មើស រួមគំនិតក្បត់ និងញុះញង់បង្កឱ្យមានភាពវឹកវរធ្ងន់ធ្ងរដល់សន្ដិសុខសង្គម ទាក់ទងនឹងគម្រោងវិលត្រឡប់មិនបានសម្រេចរបស់លោក សម រង្ស៊ី និងសហការី កាលពីខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៩។
អាជ្ញាធរបានចោទគម្រោងប៉ុនប៉ងវិលត្រឡប់របស់លោក សម រង្ស៊ី នាគ្រានោះថាមានចេតនាកៀងគរកម្លាំងមហាជន ដើម្បីផ្ដួលរំលំរដ្ឋាភិបាលលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន។
បន្ទាប់ពីដំណើរការក្ដីមកទល់នឹងម៉ោងប្រមាណ១១ព្រឹកថ្ងៃព្រហស្បតិ៍នេះ លោកចៅក្រម រស់ ពិសិដ្ឋ បានសម្រេចបំបែកសំណុំរឿងជា២ និងត្រូវកាត់សេចក្ដីនៅឆ្នាំក្រោយ។ សំណុំរឿងទីមួយ ត្រូវបើកសវនាការស្ដាប់អង្គហេតុនៅថ្ងៃទី១៤ ខែមករា ឆ្នាំ២០២១ ដែលមានចុងចម្លើយ៦០នាក់ដោយច្របាច់បញ្ចូលគ្នាសំណុំរឿងលេខ៦០០៥ និងលេខ១១៤០។ ហើយសំណុំរឿងទីពីរ ត្រូវបើកសវនាការនៅថ្ងៃទី៤ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២១ ដែលមានចុងចម្លើយ៧៧នាក់។
លោក សារ៉ូ សុវុឌ្ឍិ អតីតចៅសង្កាត់រងទីពីរនៃសង្កាត់និម្មិត ក្រុងប៉ោយប៉ែត ដែលជាចុងចម្លើយមួយរូបដែរ បានរិះគន់នីតិវិធីរបស់តុលាការ ដែលលោកថាលោកទើបតែទទួលបានដីកាកោះហៅកាលពីថ្ងៃពុធ ទី២៥ ខែវិច្ឆិកា តែប៉ុណ្ណោះ។
បន្ទាប់ពីបញ្ចប់សវនាការ លោក សុវុឌ្ឍិ បានថ្លែងប្រាប់ VOA ថាលោកមិនបានប្រព្រឹត្តកំហុសអ្វីនោះទេ។
លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «ជាទូទៅ គុកវាមិនមែនស្រួលទេ អ្នកណាមិនខ្លាច ឮសូរពាក្យចាស់ថា ជាប់គុកមួយថ្ងៃ ស្មើមួយឆ្នាំ ប៉ុន្តែធ្វើជ្រូក កុំរាទឹកក្ដៅ ហើយបើគេចោទ ធម្មតាទេ យើងជាមន្ត្រី[បក្សជំទាស់] យើងធ្លាប់រិះគន់អី គ្រាន់ថាខ្ញុំរិះគន់ ដើម្បីកែលម្អ អត់មានយកខ្មែរណាជាសត្រូវទេ ហើយក៏មិនស្អប់ថ្នាក់ដឹកនាំទេ។ ខ្ញុំរិះគន់គាត់ ដើម្បីកែលម្អ និងប្រទេសជាតិរីកចម្រើន»។
ក្នុងចំណោមចុងចម្លើយ១៣៧នាក់នោះ ក៏មានផងដែរ លោក ថាច់ សេដ្ឋា អតីតសមាជិកព្រឹទ្ធសភា។
អ្នកនយោបាយដែលមានដើមកំណើតខ្មែរក្រោមរូបនេះ ថ្លែងប្រាប់ក្រុមអ្នកសារព័ត៌មាននៅក្រៅបន្ទប់សវនាការថា៖ «ហៅមកនេះ សរសេរឈ្មោះខ្ញុំខុស ថ្ងៃកំណើតខ្ញុំខុស ហើយដីកា ក៏អត់។ យើងក៏បានលើករឿងហ្នឹងប្រាប់តុលាការ តែដោយសារយើងមានសុឆន្ទៈដោយយើងសហការជាមួយតុលាការ ដើម្បីបង្ហាញពីភាពស្អាតស្អំរបស់យើង មិនមែនជាមនុស្សសមគំនិតក្បត់ ព្រោះមិនដឹងក្បត់អ្នកណាទៀតហ្ន៎។ វាមិនដែលសមគំនិតក្បត់ជាតិសាសន៍ឯង»។
លោកស្រី រ៉ូណា ស្មីត (Rhona Smith) ប្រេសិតរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជា បានហៅសវនាការនេះថា មាន «ចរិតនយោបាយ» «ខ្វះមូលដ្ឋានច្បាប់» និង «រំលោភសិទ្ធិនីតិវិធី»។
ក្នុងសេចក្ដីថ្លែងការណ៍មួយនៅថ្ងៃព្រហស្បតិ៍នេះដែរ ស្ថានបេសកកម្មអចិន្ត្រៃយ៍កម្ពុជាប្រចាំអង្គការសហប្រជាជាតិនៅក្នុងទីក្រុងហ្សឺណែវ បានតបនឹងសេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់លោកស្រី រ៉ូណា ស្មីតថា «ដំណើរការនីតិវិធីរបស់តុលាការចំពោះជនជាប់ចោទ ត្រូវបានធ្វើឡើងដោយហ្មត់ចត់ ដោយផ្អែកទៅលើបទល្មើសដែលបានចោទប្រកាន់ស្របតាមច្បាប់»។
លោក ជិន ម៉ាលីន រដ្ឋលេខាធិការ និងជាអ្នកនាំពាក្យក្រសួងយុត្តិធម៌ បានហៅបទល្មើសខាងលើថា «អង្គការចាត់តាំងរៀបចំចាត់ចែងច្បាស់លាស់ និងជាប្រព័ន្ធ» (Organized Crime) ដែលលោកថាចំនួនច្រើននៃចុងចម្លើយ ជារឿង «ធម្មតា»។
លោកប្រាប់ VOA ថា៖ «បើបទល្មើសជា Organized Crime …. អាហ្នឹងវាមានអ្នកពាក់ព័ន្ធច្រើនហើយ វារួមមានអ្នករៀបចំ រួមមានអ្នកសមគំនិត រួមមានអ្នកចូលរួម រួមមានអ្នកដៃដល់ រួមមានអ្នកគាំទ្រ រួមមានអ្នកអនុវត្ត។ ទាំងនោះសុទ្ធជាអ្នកពាក់ព័ន្ធ ហើយជាគោលការណ៍ច្បាប់ព្រហ្មទណ្ឌ អ្នកទាំងអស់ហ្នឹងទទួលខុសត្រូវតាមផ្លូវច្បាប់ដូចៗគ្នា»។
មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ក្រសួងយុត្តិធម៌រូបនេះ បានបង្វែរសំណួរអំពីការចោទរបស់ចុងចម្លើយអំពីនីតិវិធីប្រញាប់ប្រញាល់ ទៅឱ្យអ្នកនាំពាក្យសាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ។
VOA មិនអាចសុំការឆ្លើយតបពីលោក គុជ គឹមឡុង អ្នកនាំពាក្យរបស់តុលាការបានទេ គិតត្រឹមល្ងាចថ្ងៃព្រហស្បតិ៍នេះ។ ប៉ុន្តែនៅក្នុងក្រុមតេឡេក្រាមដែលមានអ្នកសារព័ត៌មានជាសមាជិក លោក គុជ គឹមឡុង បានបញ្ជាក់ពីការបំបែកសំណុំរឿងនេះ ហើយថាមានជនជាប់ចោទចំនួន១៣៩នាក់។ ប៉ុន្តែបើតាមការត្រួតពិនិត្យរបស់ VOA លើដីកាកោះហៅរបស់តុលាការ មានឈ្មោះលោក សម រង្ស៊ី និងលោក ឡុង រី អតីតតំណាងរាស្រ្តបក្សប្រឆាំង ចំនួនពីរដង។
នៅខាងក្រៅតុលាការ នាព្រឹកថ្ងៃព្រហស្បតិ៍នេះ កងកម្លាំងនគរបាល និងកងកម្លាំងសន្ដិសុខសាលាខណ្ឌ៧មករា រាប់សិបនាក់ បានយាមកាមយ៉ាងតឹងតែង ហើយអ្នកគាំទ្រចុងចម្លើយមួយចំនួន ត្រូវបានហាមមិនឱ្យទៅក្បែរអគារតុលាការឡើយ៕
ស្ថានបេសកកម្មអចិន្ត្រៃយ៍កម្ពុជា នៅទីក្រុងហ្សឺណែវ បានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍មួយ ដោយទាមទារឱ្យ លោកស្រីរ៉ូណា ស្មីត Rhona Smith អ្នករាយការណ៍ពិសេស របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ស្ដីពីស្ថានភាពសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជា គោរពការងារ និងឯករាជ្យភាពរបស់ប្រព័ន្ធតុលាការកម្ពុជា។
តាមសេចក្តីថ្លែងការណ៍ដែល ទទួលបាន នៅថ្ងៃទី២៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២០ ស្ថានបេសកកម្ម
អចិន្ត្រៃយ៍កម្ពុជា បានបដិសេធទាំងស្រុងចំពោះការចេញផ្សាយព័ត៌មាន ចុះថ្ងៃទី២៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២០ របស់លោកស្រីរ៉ូណា ស្មីត Rhona Smith ដែលបានលើកឡើងថា ការបើកសវនការលើអតីតក្រុមប្រឆាំងរយៈពេលប៉ុន្មានថ្ងៃនេះ គឺទំនងជាធ្វើឡើងក្នុងហេតុផលនយោបាយ។
«ទស្សនៈផ្ទាល់ខ្លួនរបស់បុគ្គលដែលអះអាងថាជាអ្នកជំនាញ ប៉ុន្តែមិនមែនជាមន្ត្រីរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ គឺជាការលើកឡើងដែលសម្រាំងយកតែផ្នែកខ្លះ និងបកស្រាយដោយមួលបង្កាច់ មិនផ្អែកលើការពិត។ មានឧទាហរណ៍ អំពីករណីមន្ត្រីគណបក្សកាន់អំណាចជាច្រើន ដែលបានប្រព្រឹត្តខុស ហើយត្រូវបានយកមកឱ្យទទួលខុសត្រូវចំពោះមុខច្បាប់។ ការណ៍នេះសបញ្ជាក់ឱ្យឃើញច្បាស់ថា ការចូលរួមជាមួយគណបក្សនយោបាយ ឬអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលណាមួយ ពុំមែនជាការផ្តល់សិទ្ធិឱ្យ បុគ្គលណាម្នាក់បំពានច្បាប់ ដោយនិទណ្ឌភាពឡើយ។ វាគឺជាយុត្តាធិការរបស់តុលាការនៅក្នុងការ កំណត់បទចោទ និងបន្តនីតិវិធី ដោយផ្អែកលើមូលដ្ឋាននៃអង្គហេតុនិងអង្គច្បាប់។ ការធ្វើសេចក្ដីសន្និដ្ឋានថា ការបើកសវនាការជំនុំជម្រះលើបុគ្គលណាមួយធ្វើឡើងក្នុងហេតុផល នយោបាយនិងទម្រង់យុទ្ធសាស្ត្របំភិតបំភ័យចំពោះទស្សនៈផ្ទុយគ្នា គឺជាការនិយាយបំផ្លើសនិងជាការ ប្រមាថទាំងស្រុងលើស្ថាប័នតុលាការឯករាជ្យនៃរដ្ឋអធិបតេយ្យ»។
ស្ថានបេសកកម្មអចិន្ត្រៃយ៍កម្ពុជា បានពន្យល់ថា បទល្មើស «ឧបឃាត» និង «ការញុះញង់ឱ្យប្រព្រឹត្តបទឧក្រិដ្ឋជាអាទិ៍» មានចែងយ៉ាងច្បាស់នៅក្នុងមាត្រា៤៥១ និង មាត្រា៤៩៥ នៃ ក្រមព្រហ្មទណ្ឌកម្ពុជា ដែលត្រូវបានតាក់តែងឡើងដោយមានជំនួយពីអ្នកជំនាញផ្នែកច្បាប់មកពី ប្រទេសលោកខាងលិចផងដែរ។ ចុងចោទមានឱកាសពេញលេញចូលរួមសវនាការ ព្រមទាំងមានសិទ្ធិរកមេធាវីការពារ ដើម្បីបង្ហាញ ទឡ្ហីករណ៍ និងដាក់ភស្តុតាងដោះបន្ទុក នៅក្នុងប្រព័ន្ធតុលាការ ដែលជាផ្នែកមួយនៃសិទ្ធិទទួលបាននូវ ការជំនុំជម្រះត្រឹមត្រូវ ធានាដោយរដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់កម្ពុជា។ ជនជាប់ចោទក៏បានត្រូវគេផ្តល់មេធាវី ការពារសិទ្ធិដោយមិនយកកម្រៃ ប៉ុន្តែពួកគាត់បានសម្រេចយកមេធាវីការពារ តាមជម្រើសផ្ទាល់ខ្លួនវិញ។
កម្ពុជាបញ្ជាក់ទៀតថា ដំណើរការនីតិវិធីរបស់តុលាការចំពោះជនជាប់ចោទ ត្រូវបានធ្វើឡើងយ៉ាងម៉ត់ចត់ ដោយផ្អែកទៅលើ បទល្មើសដែលបានចោទប្រកាន់ស្របតាមច្បាប់ ហើយក៏មិនបានពាក់ព័ន្ធនឹងការអនុវត្តសិទ្ធិសេរីភាព ក្នុងការបញ្ចេញមតិនិងជួបជុំដោយសន្តិវិធីនោះឡើយ។ បើគេចាត់ទុកការអនុវត្តច្បាប់គឺជាការរឹតត្បិត សេរីភាព នោះគឺជាការបន្ទាបតម្លៃនៃគោលការណ៍នីតិរដ្ឋ និងការអនុវត្តស្មើភាពគ្នាចំពោះពលរដ្ឋទាំងអស់ ដែលត្រូវបានធានាក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។
ស្ថានបេសកកម្មអចិន្ត្រៃយ៍កម្ពុជា បានទទូចថា អ្នករាយការណ៍ពិសេសត្រូវគោរពការងារ និងឯករាជ្យភាពនៃ ប្រព័ន្ធតុលាការជាតិ ដែលក្នុងចំណោមនោះ មិនត្រូវធ្វើការវិនិច្ឆ័យជាមុន ឬធ្វើអ្វីដែលជះឥទ្ធិពលលើ លទ្ធផលនៃសំណុំរឿងពាក់ព័ន្ធនឹងបុគ្គលដែលកំពុងរង់ចាំសវនានោះឡើយ។ ការយកចិត្តទុកដាក់ ប្រកបដោយការប្រុងប្រយ័ត្ន និងគោរពនីតិវិធីតុលាការខាងលើ ព្រមជាមួយនឹងការប្រកាន់ខ្ជាប់យ៉ាង ម៉ឺងម៉ាត់នូវក្រមសីលធម៌ និងសៀវភៅណែនាំប្រតិបត្តិការសម្រាប់អ្នកទទួលអាណត្តិនីតិវិធីពិសេស ដែលបានគូសបញ្ជាក់អំពីសារឮសំខាន់នៃការគោរពច្បាប់ជាតិ និងធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ នឹងជួយឱ្យរដ្ឋទូទៅទាំងអស់ និងកម្ពុជា ជាពិសេស បន្តរក្សានូវទំនុកចិត្ត និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការពិតប្រាកដ ជាមួយ អ្នករាយការណ៍ពិសេស៕
I knew if SAM RANSY is brave enough people will rising up in the whole country .
ហាស ! ហាស
មិនបង្អាប់ទេ ទូតស៊ុយអែតហ្នឹងនោះ ។ តែថាបើនៅក៏វាគ្មានចំណេញស្អីដល់ប្រជាជនកម្ពុជាដែរ ?
ប្រជាជនកម្ពុជាត្រូវការមិត្ត ត្រូវការជំនួយអភិវឌ្ឍន៍ជាតិ តែមិនត្រូវការជំនួយ
ប្រកបដោយភាពពិសពុល បំផ្លាញសន្តិភាពជាតិកម្ពុជា ដែលរកបានដោយលំបាកនោះទេ ។
ដូចនេះនៅឬទៅ វាគ្មានអីអស្ចារ្សសម្រាប់កម្ពុជាទេ !
(បង្វែរជំនួយជាង២០លានដុល្លារអាមេរិកពីការជួយរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា មកជួយ
អង្គការសង្គមស៊ីវិល នេះជា សម្តីនាង ចក់ សុភាព នាយិកានៃមជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា ។
(អង្គការសង្គមស៊ីវិលការពារចោរ)