ក្រុមអង្គការសង្គមស៊ីវិលអាស៊ាន ប្រមាណ ៥០អង្គការ បានបើកវេទិកា និងធ្វើសន្និសីទស្ដីពីលទ្ធផលនៃកិច្ចពិភាក្សាក្នុងរយៈពេល ៣ថ្ងៃ បន្ទាប់ពីពួកគេជំនះនូវឧបសគ្គផ្សេងៗ។
ដោយ វិជ័យ អានន្ទ
2012-11-17
វិទ្យុអាស៊ីសេរី
លទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវ បានបង្ហាញថា ភាពខ្វះចន្លោះនៃសេចក្ដីប្រកាសពង្រាងសិទ្ធិមនុស្សអាស៊ាន នៅតែជាបញ្ហាចោទនៅឡើយ បើទោះរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសកម្ពុជាអះអាងថា ពង្រាងនៃសេចក្ដីប្រកាសសិទ្ធិមនុស្សនោះ បានជជែកជាមួយសង្គមស៊ីវិលអាស៊ានទាំង១០ រួចហើយក៏ដោយ។
លទ្ធផលនៃកិច្ចពិភាក្សាប្រកបដោយឧបសគ្គជាច្រើន បានទទួលផ្លែផ្កាបន្ទាប់ពីមន្ត្រីសង្គមស៊ីវិលព្យាយាមជំនះគ្រប់រូបភាពនៃការរារាំងរបស់អាជ្ញាធរ។
ប្រធានក្រុមអ្នកច្បាប់ការពារសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា លោក សុខ សំអឿន មានប្រសាសន៍នៅថ្ងៃទី១៦ វិច្ឆិកា ថា លទ្ធផលនៃកិច្ចពិភាក្សាដែលបានសម្រេចនេះ មិនមែនជាការងាយស្រួលឡើយ ដោយលោកអះអាងថា អាជ្ញាធររាជធានីភ្នំពេញ បានព្យាយាមម្ដងហើយម្ដងទៀត ដើម្បីរារាំងកុំឲ្យមានការជួបប្រជុំគ្នារវាងសង្គមស៊ីវិល ដែលមកពីប្រទេសនៃសមាជិកអាស៊ានទាំង១០ តាមរយៈការហាមឃាត់ម្ចាស់ភោជនីយដ្ឋាន និងមជ្ឈមណ្ឌលជួលសម្រាប់ធ្វើពិធីផ្សេងៗ កុំឲ្យជួលកន្លែងដល់ក្រុមការងារ។
តែទោះជាយ៉ាងណា លោកឲ្យដឹងថា កិច្ចពិភាក្សានេះនៅតែអាចសម្រេចជោគជ័យប្រកបដោយផ្លែផ្កា។ អង្គការសង្គមស៊ីវិលមកពីប្រទេសសមាជិកអាស៊ានចំនួន១០ រួមទាំងសហគមន៍អាហ្វ្រិក សហគមន៍អឺរ៉ុប និងតំណាងមកពីសហរដ្ឋអាមេរិក បានលើកយកបញ្ហាអសកម្មមួយចំនួនទាក់ទងនឹងសសរស្ដម្ភទាំងបីរបស់អាស៊ាន ទៅជជែកពិភាក្សា ដែលប្រទេសជាសមាជិកទាំងនោះមិនទាន់បានអនុវត្តឲ្យល្អប្រសើរ។
ប្រធានគណៈកម្មាធិការដើម្បីការបោះឆ្នោតដោយសេរី និងយុត្តិធម៌នៅកម្ពុជា ខុមហ្វ្រែល (Comfrel) លោក គល់ បញ្ញា មានប្រសាសន៍ថា ពង្រាងនៃសេចក្ដីប្រកាសសិទ្ធិមនុស្សអាស៊ាន នៅមានចំណុចខ្វះខាតជាច្រើនអន្លើ ដែលមិនទាន់ស្របនឹងច្បាប់សិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិនោះឡើយ ដូច្នេះសង្គមស៊ីវិលចង់ឲ្យមេដឹកនាំនៃប្រទេសសមាជិកអាស៊ានទាំងអស់ ធ្វើការពិចារណាឡើងវិញលើសេចក្ដីប្រកាសនេះ មុននឹងសម្រេចអនុម័ត។
ឆ្លើយតបនឹងបញ្ហានេះ កាលពីថ្ងៃទី១៥ វិច្ឆិកា ក្នុងឱកាសសន្និសីទមួយ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសលោក ហោ ណាំហុង មានប្រសាសន៍ថា សេចក្ដីប្រកាសសិទ្ធិមនុស្សអាស៊ាន ត្រូវគេដាក់ឲ្យមានកិច្ចពិភាក្សាជាច្រើនលើករវាងរដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសសមាជិកអាស៊ាន និងសង្គមស៊ីវិលអាស៊ាន ដូច្នេះសេចក្ដីប្រកាសសិទ្ធិមនុស្សនេះ គេជឿថានៅមានភាពខ្វះចន្លោះតិចតួច។ ម្យ៉ាងទៀត លោកអះអាងបន្ថែមថា បើសិនសេចក្ដីប្រកាសសិទ្ធិមនុស្សនេះមិនទាន់ល្អប្រសើរទាំងស្រុងយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ច្បាប់នេះនឹងត្រូវគេលើកមកពិភាក្សានៅពេលក្រោយទៀតដែរ។
ទោះយ៉ាងណា លោក គល់ បញ្ញា មានប្រសាសន៍ថា សង្គមស៊ីវិលទទួលស្គាល់ថា ខ្លួនពិតជាធ្លាប់ចូលរួមពិភាក្សាលើពង្រាងនៃសេចក្ដីប្រកាសសិទ្ធិមនុស្សអាស៊ាននេះ ប៉ុន្តែអ្នកដែលមានសិទ្ធិជ្រើសរើសក្នុងការសម្រេចដាក់បញ្ចូលខ្លឹមសារនៃកិច្ចពិភាក្សានោះចូលទៅក្នុងពង្រាងនៃសេចក្ដីប្រកាសសិទ្ធិមនុស្សអាស៊ាននោះ គឺរដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសជាសមាជិកអាស៊ានទាំង១០។
ទាក់ទងនឹងពង្រាងនៃសេចក្ដីប្រកាសសិទ្ធិមនុស្សអាស៊ាននេះដែរ ក្រុមអ្នកជំនាញផ្នែកសិទ្ធិមនុស្សនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ បានផ្ញើលិខិតដោយចំហមួយនៅថ្ងៃទី១៦ វិច្ឆិកា ទៅមេដឹកនាំនៃប្រទេសសមាជិកសមាគមអាស៊ាន សុំឲ្យធ្វើការពិចារណាឡើងវិញនូវខ្លឹមសារនៃសេចក្ដីប្រកាសសិទ្ធិមនុស្សអាស៊ាននោះ មុននឹងអនុម័ត។
ប្រធានគណៈកម្មាធិការសម្របសម្រួលនៃក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្សអង្គការសហប្រជាជាតិ លោក ម៉ាយខឺល ហ្វស្ទ បានសរសេរក្នុងលិខិតនោះថា ពង្រាងនៃសេចក្ដីប្រកាសសិទ្ធិមនុស្សអាស៊ាន គឺមិនទាន់មានលក្ខណៈស្របនឹងសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិនោះឡើយ៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖ ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។
បាត់មុខអាចុច(.)មិនឃើញឆ្លើយ – ពេលម៉ែអ្ហែងសើយអោយអញចុច
ក្តិតម៉ែអ្ហែងស្វិតប៉ិនក្តិតសុច – តែពេលអញចុចរីកធំណាស់ ។
ម៉ែអ្ហែងនៅក្មេងមិនសូវចាស់ – ស្គមមែនតែច្បាស់រឿងធ្វើការ
ក្បាច់គុនលើគ្រែមិនធម្មតា – ភ្លាត់ស្នៀតច្បាស់វារដោយសារគាត់ ។
ចំតិតចំទយ – ម៉ែអ្ហែងគាត់អោយ – អញបានគ្រប់ស្នៀត
ជើងពាក់លើស្មា- ឫុក្បាច់សង្កៀត – គាត់យកជើងត្បៀត
អោយឈូសទឹកកក ។
អាមាយាទឆ្កែ- ឈ្មោះ ចុច(.)ខុសគេ – សតិតិរិច្ឆាន
មុខមាត់ជាមនុស្ស -តែមាយាទគ្មាន -ហ៊ានចាប់បំពាន
ចុយក្តិតម៉ែឯង ។
អាពូជតិរិច្ឆាន -ព្រះប្រោសមិនបាន -អ្ហែងច្បាស់អវចីរ
មកចាប់អូស ក- ដោយអត់ប្រណី -អាថោកចង្រៃ
ចុយក្តិតម៉ែឯង ។
នេះមកពីអ្វី -គឺអាចង្រៃ -ដាក់ឈ្មោះថាចុច (.)
វាទៅសេពគប់- ពួកអាតាប៉ែ -ចិត្តតិរិច្ឆានដែរ
រង្សី- សុខា ។
នៅក្នុងក្រុមបក្សនៃពួកវា -ដូចគ្នាទាំងមេនិងបរិវារ
អាមេប្រពន្ធបូកសង្សារ- ឯបន្ទាប់ណាខ្លះផឹតប្តី ។
ទៅយកអាប្រុសថ្នាក់ជាន់ក្រោម- អាប្តីមិនល្មមគ្មានចាញ់អី
យកអាក្បែរខ្លួនទុកគ្រាន់ឆី -ដូរគ្នាម្ហូបថ្មីចែកគ្នាឆ្ងាញ់ ។
អាខ្លះដើរលេងបៀរប៉ោឡែ -ខ្លះផឹកតាប៉ែត្រូវគេវ៉ៃ
មកពីអួតខ្លួនថាខ្លាំងក្រៃ -អញនេះមិនច្នៃតំណាងរាស្ត្រ ។
សេពគប់អញ្ចឹងទើបបានអា – ឈ្មោះចុច(.)នេះណាតិរិច្ឆានក្រៃ
សូម្បីម៉ែវា គ្មានខ្វល់អី -ចាប់ម៉ែវាចុយបំពេញកាម ។
ពួកអាប្រឆាំងយ៉ាងដូច្នេះ -ថោកទាបកុំធ្វេសប្រហែសប្រាណ
ទៅចូលរួមដៃច្បាស់ជាប់ដាន -ពួកអាតិរិច្ឆានអត់ស្គាល់ម៉ែ ៕
អាចុច(.)ចិត្តពាលអាវ៉ាសែ តិរិច្ឆានចុយម៉ែព្រោះតែពូជ
ប្រពន្ធទុកចោលវាមិនអុច ចុយម៉ែវាភ្លុចស្រែកស្រួលណាស់។
ប្រពន្ធវាសល់ បងប្អូនកុំឆ្ងល់ ខ្ញុំអ្នកចាត់ការ
ជំនួសរូបវា រាល់ថ្ងៃទេណា ប្រពន្ធវាថា
ស្រឡាញ់ខ្ញុំណាស់ ។
នាងបានពោលថា បងឯងឧស្សាហ័ មិនដូចអាឆ្កែ
ដែលជាប្តីខ្ញុំ វាភ្លើអស្ចារ្យ ចុយក្តិតម៉ែវា
ភ្លេចកូនប្រពន្ធ ។
ខ្ញុំសួរម៉េចអញ្ចឹង នាងបានឆ្លើយវឹង ថាមកពីវា
ជាកូនអន្ធពាល មិនស្តាប់មេបា ទើបកម្មផ្តន្ទារ
ថោកទាបច្នេះឯង ។
នាងថាអានេះ វាថោកខ្លាំងណាស់ ជារៀងរាល់ថ្ងៃ
ផឹកស៊ីតាប៉ែ ហើយត្រូវគេវ៉ៃ ស្រវឹងផុតថ្លៃ
ចាប់ម៉ែចុយក្តិត ។
តែបានបងឯង បងចេះឈរជ្រែង ជួយអោយអូនស្កប់
ចេះថ្នាក់ចេះថ្នម បីបមគ្រប់វគ្គ ជួយអូនអោយភ្ញាក់
ស្គាល់អស់ថានសូគ៏ ៕
……………………………………………………………………………………..
លេងអុកលេងអុក ខ្ញុំអ្នកលេងអុក ពូកែបុកណាស់
បុកអោយរលើង បុកអោយផ្តាំចាស់ បុកដៃជើងបះ
ប្រពន្ធអាចុច . ។
នាងថ្ងូរហូ!ហាអីយ៉ា៎លោកបង លេងក្បាច់អ្វីផងអោយខ្ញុំញ៉ាម
សូមប្រាប់អោយដឹងកុំទីមទាម ខ្លួនខ្ញុំឡើងឆ្ងៀមតែស្រួលណាស់ ។
ខ្ញុំប្រាប់នាងថាឈូសទឹកកក មិនមែនសកញ៉កប្រឹងខ្លាំងណាស់
ឈូសនាងរលើងទាល់ជើងបះ ក្បាច់នេះចាស់ថាឈូសទឹកកក ។
រីឯក្បាច់ឆ្កែត្រូវហំហួន អូនត្រូវរៀបខ្លួនពើងត្រគៀក
ក្បាលទាបកលខ្នើយកុំងីកងាក ឯបងរង្គៀករឹបរុញទៅ ។
បងអ្នកលេងអុកចេះក្បាច់ច្រើន បើអូនក្រវើនអោយបងខ្នាញ់
បងនិងជិះអូនរត់ត្របាញ់ អាចុច . វាខ្នាញ់ចាញ់បងដាច់ ៕
……………………………………………………………………………………………………………….
ហេស!ហេ ហេស!ហេ នែអាចុច . – អ្ហែងកុំប៉ិចប៉ុច – អ្ហែងត្រូវដឹង
ឥឡូវកូនអ្ហែង វាមិនឈរធ្មឹង ឃើញអញស្ទុះវឹង
រួមមេត្រី ។
កូនអ្ហែងច្បាស់ណាស់ វាខ្លាំងជាងចាស់ ប្រពន្ធអ្ហែងទៀតវី
ចេះបឺតជញ្ជក់ ស្រៀវសព្វសរសែ អញមិនល្ងង់អី
ឆីវាទាន់ក្តៅ ។
លើកវាចំខែងព្រលែងពួយ ម្តងមួយៗធ្ងន់អស្ចារ្យ
ម្តងមុខម្តងក្រោយតាមប្រាថ្នា វាស្រែកហូស! ហាស្រួលណាស់បង ។
វាថាស្គាល់ហើយរសជាតិនេះ រសជាតិពិសេសគ្មានសៅហ្មង
ជួបពិតរមួលសឹងបាក់ខ្នង ឱ!ណាលោកបងល្ងាចជួបទៀត ។
អញសួរវិញថាព្រោះហេតុអី ខ្លួននាងជាស្រីម្តេចធ្វើឆ្គង
បងឆីម៉ែអូនតាមទំនង ម៉េចក៏នួនល្អងអោយបងដែរ ។
នាងថាហេតុអ្វីឫុប្តីអូន រឿងនេះប្រពន្ធកូនច្បាស់ឃើញបង
និងម៉ែរួមរឹតក្តៅកន្លង អូនស្រៀវឆ្អឹងខ្នងទ្រាំមិនបាន ។
កាត់កេរ្តិ៏កាត់ខ្មាសប្រាសជួបបង ចង់ស្គាល់រសផងអ្វីស្នេហា
ឥឡូវស្គាល់ហើយសូមមេត្តា បំរើគួបគ្នាខ្ញុំនិងម៉ែ ៕
—————————————————————————————————————
ឥឡូវថ្លាថ្លែងប្រាប់បង្គ្រប់ -កុំថាខ្ញុំយ៉ាប់ខ្ញុំអត់ទេ
បងអាឈ្មោះចុច . គាត់ខុសគេ- ព្រោះគាត់ទំនេរយ៉ៅហេយូរ ។
មិនដឹងគាត់ដឹងពីពេលណា ល្ងាចឡើងកុងត្រាខ្ញុំមិនយូរ
សុំជូបខ្ញុំម្តងមិនអោយធូរ ថាកុំរអ៊ូរជួបកុំខាន ។
ខ្ញុំឆ្ងល់ខ្លាំងណាស់មិនច្បាស់អ្វី តែមិនចេញស្តីទៅមិនខាន
ជួបគាត់ដល់ផ្ទះតាមអំណាន ដែលគាត់បានចារផ្ញើមកអោយ ។
ដល់ភ្លាមស្ងៀមស្ងាត់មនុស្សក្នុងផ្ទះ ឃើញតែគាត់ច្បាស់ម្នាក់បង្កើយ
ស្លៀកតែរូបស្តើងឈររំភើយ ខ្យល់បក់ល្ហើយៗប៉ើងរឹបសាច់ ។
គាត់ចាស់បន្តិចតែល្បិចខ្ពស់ បង្ហាញសព្វអស់កន្លែងក្នាញ់
ខ្ញុំក៏ស្រៀវស្រើបក្តៅខ្ញួនស្ទេញ ត្របាញ់កែវភ្នែកចាំងទម្លុះ ។
មាត់ខ្ញុំញ័រតិចច្បិចសួរថា តើមានកិច្ចការអ្វីបងស្រី
ហៅខ្ញុំមកជួបមានរឿងអ្វី គាត់ក៏ហារស្តីប្រាប់ខ្ញុំចា ។
គ្មានការអ្វីទេបងសម្លាញ់ ប៉ុន្តែអូនក្នាញ់បងណាស់ណា
បងឯងពិសេសមនុស្សអស្ចារ្យ ឃើញហើយអត់រាចង់ជួបណាស់ ។
អូនចង់អោយបងជួយអូនម្តង បងកុំបែរខ្នងឆ្លើយក្រឡាស់
យ៉ៅហេអូននៅអត់មានម្ចាស់ បងគ្រឿងបន្លាស់ជួយដោះទុក្ខ ។
ខ្ញុំស្តាប់ឮុភា្លមគ្មានបៀមចិត្ត ស្ទុះវឹងអោបរឹតប្រតិបត្តិការ
មិនអោយទាស់ចិត្តគាត់ប្រាថ្នា បកស្បៃកាយាប្រហារភ្លាម ។
ឈ្មុសឈ្មុលថែថើបគ្រប់គៀនកោះ ដង្ហើមង៉ក់ៗគាត់ចេញភ្លាម
ប្រាប់ជាសញ្ញាកុំទីមទាម ត្រូវចាត់ការភ្លាមទាន់គាត់ចង់ ។
អស្ចារ្យសមរភូមិនេះពិតក្តៅ ជើងលើកសន្ធៅក៏មានដែរ
អូសទូកផ្កាប់ចានមិនទំនេរ ឆាន់ជាហូរហែបានដល់ប្រាំ ។
កម្លាំងប្រឹងច្បាំងក៏តាំងអស់ ខ្ញុំលាដៃគោះប្រាប់គាត់ថា
បងលាអូនហើយស្រស់ជីវា ថ្ងៃស្អែកជួបគ្នាសារជាថ្មី ។
គាត់មិនហាស្តី គ្រាន់គ្រលែង ទាំងខ្លួនចំខែងលាតជើងដៃ
ខ្លួននៅទីវាលគ្មានរុំអី ខ្ញុំខ្ជិលតស្តីងើបចេញទៅ ។
គ្រាន់បើកទ្វារខ្វាកស្រង៉ាកចិត្ត នៅជិតសម្លឹងប្អូនស្រីអាចុច
នៅលបលួចមើលរឿងផស់គេ បែរមើលមុខនាងក្រហមងាំង ។
ខ្ញុំដើរតាំងៗទាំងអូសខោ តែនាងចិត្តល្អស្ទុះមកថា
ទៅអោយបានសុខណាបងណា មានពេលជួបគ្នានិងអូនម្តង ? ៕
……………………………………………………………………………………………………..
រីប្អូនស្រីវា បងប្អូនដឹងទេ នាងនៅក្រមុំ
មិនដែលមានប្តី ឫុសង្សាស្អំ សាច់នាងនៅហំ
ស្រមោចវាជ្រុះ ។
រលើបរលោងស្រើបស្រៀវចិត្ត សាច់នាងល្អពិតគ្មានស្នាមផុស
ស្មៅនាងក៏ស្តើងទន់ត្រដុស គែមអាកោនោះពណ៏ផ្កាឈូក ។
សុដនត្រលន់ធំទ្រលុក ម្រាមមិនក្រង៉ុកដូចបន្លា
បបូរមាត់ប៉ប្រៃសមកេសា រលោងខ្មៅនិលក្រអូបសាយ ។
ខ្ញុំសែនសរសើរសំណាងខ្ញុំ បានមកជួបភុំភួងវរលក្ខ
ប្អូនស្រីអាចុចស្រីខ្មែរស្អាតជាក់ ដូចទេវតាធ្លាក់ពីសួគ៏ាលៃ ។
យប់ដែលណាត់ជួបខ្ញុំព្រួចចិត្ត ម៉្យាងនឹកអាណិតនាងក្មេងខ្ចី
តែនាងបង្ខំក៏តាំងលៃ ប្តូរគ្រប់និស្ស័យចិត្តរូបកាយ ។
មិនបាច់បរិយាយអធិប្បាយប្រាប់ មនុស្សធ្លាប់ចំណាប់ដឹងសេចក្តី
ក្រមុំមេម៉ាយមានរឿងលៃ បែងចែកទ្រឹស្តីវ៉ៃខុសគ្នា ៕
…………………………………………………………………………………………………….
អង្គុយម្នាក់ឯងនឹករឿងមាន ដែលត្រូវនិទានប្រាប់សេចក្តី
ដល់អស់បងប្អូនទាំងប្រុសស្រី មិនមែនរឿងថ្មីជារឿងចាស់ ។
កាលខ្ញុំនៅក្មេងមិនខ្ចីខែ អាយុច្រើនដែរប្រាំបីឆ្នាំ
ខ្ញុំជួបរឿងមួយហើយចិត្តចាំ រឿងដែលចំណាំយាយអាចុច .។
កាលគាត់ពីក្មេង គាត់មិនលេងធេង គាត់មនុស្សចំណាប់
ជាជើងកាប់ដាវ អោយប្រុសដួលផ្កាប់ ហេងស៊យគាត់សាប់
ពីលើប្រុសវិញ ។
គាត់ពិតជើងល្អ និយាយពីក្ត ចងបាច់លីពេញ
គាត់អត់សូញសាញ ស្រាសមិនជ្រេញ ដូរមិនចាវចាញ់
ម្ហូបឆ្ងាញ់ពួកប្រុស ។
មិនបាច់ចាយលុយឃុយគាត់បាន អោយតែស្ម័គ្រប្រាណជូនស្រាស
បើបានស្រាថ្នាំរឹតតែល្អ គាត់ជូនស្មោះសរូបកាយគាត់ ។
ដល់បានម៉ែវាមិនវៀរយាយ ប្រុសច្រើនក្រាស់ក្រៃប្តូរដូចចាន
កើតអាថោកមិនដឹងល្អាន ត្រកូលណាបានបន្តក់អោយ ។
ព្រោះតែកាលណោះគាត់សើយលាត់ ប្រុសមិនប្រាកដមិនដឹងមួយណា
កើតបានអាចុច . គួរអនិច្ចារ អន្ធពាលពាលាចុយម៉ែឯង ៕