ភ្នំពេញ — យ៉ាងហោចណាស់មានប្រជាពលរដ្ឋ៧នាក់បាត់ខ្លួនក្នុងការបាក់អណ្តូងរ៉ែមាសមួយនៅភូមិត្រពាំងទទឹម ឃុំរម្យទម ស្រុករវៀងខេត្តព្រះវិហារ នៅថ្ងៃច័ន្ទនេះ។ នេះបើតាមការឱ្យដឹងជាបឋមរបស់មន្ត្រីប៉ូលិសក្នុងឃុំ។
ស៊ុយ ហ៊ាមខេមរា
20 ឧសភា 2013
វីអូអេខ្មែរ
បុរសម្នាក់ជិះម៉ូតូកាត់ផ្លាកក្រុមហ៊ុន Cambodia Iron Group សម្រាប់គម្រោងវិនិយោគអណ្តូងរ៉ែដែកមួយរបស់ក្រុមហ៊ុនចិនក្នុងខេត្តព្រះវិហារក្នុងស្រុករវៀងខេត្តព្រះវិហារ។ (១០ កុម្ភៈ ២០១៣)
ហេតុការណ៍បានកើតឡើងកាលពីព្រឹកមិញនេះបន្ទាប់ពីប្រជាជន ដែលគេនៅមិនទាន់ដឹងពីចំនួនពិតប្រាកដនៅឡើយបានព្យាយាមជីកដីកាយរករ៉ែមាសជាលក្ខណៈគ្រួសារនៅក្នុងអណ្តូងរ៉ែដែលមានសភាពចាស់ទ្រុឌទ្រោម។
លោក ស៊ិន ថន អធិការនគរបាលឃុំរម្យទមបានបញ្ជាក់ថារហូតមកទល់ល្ងាចនេះក្រុមប្រជាពលរដ្ឋ កំពុងព្យាយាមសង្គ្រោះជនរងគ្រោះនៅឡើយ។ ប៉ុន្តែការសង្គ្រោះនោះមានការពិបាកខ្លាំងដោយហេតុថា អណ្តូងដែលបាក់នោះមានជម្រៅជ្រៅ ហើយជាអណ្តូងដែល មានអាយុកាលយូរឆ្នាំមកហើយ។
«អត់ដឹងថាបាត់ឈ្មោះអ្វី ហើយអត់ដឹងថាអ្នកណា។ អ្នកមកពីចម្ងាយដល់ពេលអីចឹងយើងក៏អត់ដឹង។ ប៉ុន្តែដោយឡែកអ្នកភូមិបាត់តែម្នាក់ទេ»។
អធិការដដែលបញ្ជាក់ថា ជារៀងរាល់ថ្ងៃមានប្រជាពលរដ្ឋប្រហែល ៥០ ទៅ ៦០នាក់ដែលមានទាំងអ្នកភូមិ និងអ្នកមកពីចម្ងាយផងបានចូលទៅជីករករ៉ែមាសក្នុងតំបន់គ្រោះថ្នាក់នេះ។ លោកបញ្ជាក់បន្ថែមថាអាជ្ញាធរបានព្រមានពលរដ្ឋទាំងនេះជាច្រើនដងប៉ុន្តែពួកគាត់នៅតែបន្តអាជីវកម្មដោយប្រថុយប្រថានដដែល។
«រណ្តៅនេះខ្ញុំបានប្រាប់ប៉ុន្មានដងហើយ។ ៣ ៤ ៥ ៦ដងហើយតែប្រជាពលរដ្ឋគាត់អត់ស្តាប់អត់ខ្លាច។ ដល់បាក់ទៅអីចឹងទៅ ចូលកាយទៅក៏មិនកើតដែរពីព្រោះថាចូលកាយទៅវាបាក់ថែមទៀត ហើយគ្រោះថា្នក់អ្នកកាយទៀត»។
យោងតាមមន្ត្រីនគរបាលដដែលឲ្យដឹងថាមានតែយុវជនអាយុ១៨ឆ្នាំម្នាក់គត់ដែលបានរួចខ្លួនពីការបាក់អណ្តូងរ៉ែនេះ។
លោកប្រាក់ សុខុន មេឃុំរម្យទមបញ្ចាក់ថារហូតមកទល់ល្ងាចថ្ងៃច័ន្ទនេះក្រុមអាជ្ញាធរឃុំបាន យកគ្រឿងចក្រដើម្បីជីកគាស់កាយដើម្បីជួយសង្គ្រោះប្រជាពលរដ្ឋដែលជាប់ក្នុងរណ្តៅដែលមានជម្រៅប្រហែលជាង១០០ម៉ែត្រ។
«វាត្រូវម្នាក់បាក់ដីសង្កត់។ ហើយមានមានក្រុមផ្សេងៗទៀតហ្នឹងមិនដឹងថាយ៉ាងម៉េច។ កំពុងរៀបចំសង្គ្រោះយកអាអ៊ិចមកកាយដីដែលសង្កត់»។
យោងតាមសម្តីរបស់មន្ត្រីប៉ូលិសម្នាក់នៅក្នុងស្រុករវៀងដែលសុំមិនបញ្ចេញឈ្មោះបានឱ្យដឹងថាពីមុនមកក៏ធ្លាប់មានករណីបាក់រណ្តៅរ៉ែហើយមានចំនួនមនុស្សស្លាប់ ប៉ុន្តែលើកនេះមានចំនួនមនុស្សដែលជាប់មានចំនួនច្រើន៕
ទស្សនៈ ជូនចំពោះលោក Surya Subedi៖ ប្រសិនបើវា មិនខូចផង តើជួសជុសវាធ្វើអ្វី?
ដោយផ្អែកលើមូលដ្ឋានព័ត៌មានដែលគាត់បានទទួលក្នុងអំឡុងពេលបេសកកម្មរបស់ គាត់មកកាន់ ប្រទេសកម្ពុជានោះហើយ ដែលលោក Surya Subedi អ្នកធ្វើរបាយការណ៍ពិសេសស្តីពីស្ថានភាពសិទ្ធិ មនុស្សក្នុងប្រទេសកម្ពុជា នឹងធ្វើការវាយតម្លៃរបស់ខ្លួន។ ព័ត៌មានបានត្រូវរៀបចំរួចរាល់ហើយសម្រាប់គាត់ ដោយ NGOs ដែលមានហិរញ្ញប្បទានរឹងមាំ ដូចជាគណៈកម្មាធិការសម្រាប់ការបោះឆ្នោតសេរី និងយុត្តិធម៌ ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា (COMFREL) វិទ្យាស្ថានជាតិប្រជាធិបតេយ្យ (NDI)កម្ពុជា ដោយរួមសហការជាមួយនឹង គណៈកម្មាធិការអព្យាក្រឹត និងមិនលំអៀងសម្រាប់ការបោះឆ្នោតសេរី និងយុត្តិធម៌ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា (NICFEC) និងអង្គការ សិក្សាជាន់ខ្ពស់កម្ពុជា (CAS) ដែលត្រូវបានស្គាល់ដោយសារព័ត៌មានភាសាអង់គ្លេស ក្នុងប្រទេសកម្ពុជាថា ជា «អ្នកពិនិត្យមើលការបោះឆ្នោត» ដែលបាននិយាយជិត២ខែមុនពេលការមកដល់ របស់លោក Subedi ដែលគ្រោងថានឹងមកដល់នៅថ្ងៃអាទិត្យទី១៩ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៣ នោះ ថា ដំណើរ ការបោះឆ្នោត «មានពេញដោយភាពមិនប្រក្រតីជាច្រើន»។ តើលោក Subedi នឹងសំអាងទៅលើព័ត៌មាន បែបនោះ ដោយគ្មានការពិនិត្យមើលថា តើមានភាពខុសគ្នាដែរ ឬ អត់រវាងរបាយការណ៍ខុសៗគ្នាទាំងនោះ ដែរឬទេ? តើគាត់នឹងជ្រើសរើសយកលទ្ធផលសំខាន់តែមួយគត់ក្នុងរបាយការណ៍មួយ ដែលបំរើឱ្យគោល បំណងរបស់គាត់ ហើយទាត់ចោលផលប្រយោជន៍ពីរបាយការណ៍ផ្សេងទៀតដែលនឹងក្លាយជាស្មុគស្មាញ និង គួរឱ្យរំខានដែរឬទេ?
ការធ្វើសវនកម្មការចុះឈ្មោះបោះឆ្នោតនៅកម្ពុជាឆ្នាំ២០១៣ ពី NDI, NICFEC, CAS បង្ហាញថា «៨២,៩%នៃពលរដ្ឋមានសិទ្ធិបោះឆ្នោត ត្រូវបានចុះឈ្មោះ» ខណៈពេលដែលការស្ទង់មតិឆ្នាំ២០១៣របស់ COMFREL បង្ហាញថា «៩៧,៧%នៃអ្នកមានសិទ្ធិបោះឆ្នោត បានចុះឈ្មោះដើម្បីបោះឆ្នោត»។ NGOs ដែល គ្មានសីលធម៌ខ្លះបានទទួលស្គាល់ថា វាគឺខុសគ្នា ប៉ុន្តែគ្រាន់តែខុសគ្នាបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។ ១៤,៨% គឺពិត ជា មិនមែនជាការខុសគ្នាបន្តិចនោះទេ ហើយនៅពេលដែលគណនា ដោយផ្អែកលើអ្នកមានសិទ្ធិបោះ ឆ្នោតចំនួន ៩ ៦៧៥ ៤៥៣ នាក់នោះ ការខុសគ្នាគឺ មួយលានបួនសែនបីម៉ឺនមួយពាន់ប្រាំបួនរយហុកសិប ប្រាំពីរ (១ ៤៣១ ៩៦៧) នាក់។ វាងាយស្រួលក្នុងការសន្និដ្ឋានថា ការស្ទង់មតិមួយ ឬមួយទៀត គឺមិនអាចជឿ ទុកចិត្តបាន និងមិនគួរឱ្យជឿបាន។ ហើយវាក៏មិនពិបាកក្នុងការសន្និដ្ឋានថា ការស្ទង់មតិទាំងពីរ មិនអាចជឿ ទុកចិត្តបាន និងមិនគួរឱ្យជឿបាន។ ដូច្នេះ តើលទ្ធផលផ្សេងទៀតនៃការស្ទង់មតិទាំងពីរនេះមានអត្ថន័យយ៉ាង ណា? ចំណុចនេះ ចម្លើយគឺសាមញ្ញណាស់៖ លទ្ធផលសវនកម្មទាំងពីនោះគឺ មិនអាចជឿ ទុកចិត្តបាន និង មិនគួរឱ្យជឿបាន។
វាច្បាស់ណាស់ថា «អ្នកពិនិត្យមើលការបោះឆ្នោត» ទាំងនោះ ដែលនិយាយថា ដំណើរការបោះឆ្នោត «ពេញទៅដោយភាពមិនប្រក្រតីជាច្រើន» ត្រូវតែខំប្រឹងពន្យល់ធ្វើឱ្យលោក Subedi ជឿថា ព័ត៌មានរបស់ ពួកគេ គឺល្អបំផុតក្នុងប្រទេសកម្ពុជាដែលគាត់អាចរកបាន។ វា គឺជាអភ័យឯកសិទ្ធិផ្ទាល់ខ្លួនរបស់លោកSubediដែលជាអ្នកធ្វើឱ្យខ្លួនគាត់ជឿទៅលើលទ្ធផលដែលមិនអាចជឿទុកចិត្តបាន និងមិនគួរឱ្យជឿបាន ប្រសិនបើ គាត់សម្រេចធ្វើយ៉ាងនោះ។
ទាក់ទងនឹងការបោះឆ្នោត និងដំណើរការបោះឆ្នោតក្នុងប្រទេសកម្ពុជាខាងក្រោម គឺជាការដកស្រង់ពី ការសរសេរផ្ទាល់របស់លោក Subedi ៖
«កម្ពុជាសម្រេចបាននូវការរីកចំរើនយ៉ាងធំធេង ចាប់តាំងពីមានកិច្ចព្រមព្រៀងនានា ដោយឆ្លងកាត់ ព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រផ្សេងៗក្នុងការពង្រឹងប្រជាធិបតេយ្យ សិទ្ធិមនុស្ស និងនីតិរដ្ឋ។ កម្ពុជាបានរៀបចំការ បោះឆ្នោតជាតិ ឬសភាចំនួន៤លើក និងការបោះឆ្នោតមូលដ្ឋាន ឬឃុំ-សង្កាត់ចំនួន៣លើក។ ការបោះឆ្នោត ឃុំ-សង្កាត់ចុងក្រោយបំផុត ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី៣ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០១២»។…..
«ទូទៅជាងនេះទៀត ចាប់តាំងពីការបោះឆ្នោតលើកទី១ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៣ រដ្ឋាភិបាល និងស្ថាប័នបោះ ឆ្នោត បង្កើនចំណេះដឹងរបស់ខ្លួនយ៉ាងធំធេង និងបានពង្រឹងសមត្ថភាពដើម្បីរៀបចំការបោះឆ្នោតដែលអ្នក ធ្វើរបាយការណ៍មានសេចក្តីរីករាយក្នុងការរាយការណ៍ថា មន្ត្រីរាជការស៊ីវិលដែលធ្វើការងារក្នុងក្រសួងរដ្ឋា ភិបាល គណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត ស្ថាប័នរដ្ឋដទៃទៀត និងសង្គមស៊ីវិល ទាំងអស់បង្ហាញអំពី ការយល់ដឹងដ៏ល្អក្រៃលែងនៃច្បាប់និងការអនុវត្តន៍ដែលគ្រប់គ្រងដំណើរការបោះឆ្នោតនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា»។
យោងទៅលើការវាយតម្លៃដូចនេះ ហើយដោយសារប្រជាជនកម្ពុជាក្នុងចំនួនកាន់តែច្រើនឡើងៗ មានការអប់រំកាន់តែល្អប្រសើរជាងមុន មានជីវភាពល្អប្រសើរចាកចេញផុតពីភាពក្រីក្រពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំ ហេតុអ្វីបានជាលោក Subedi មិនបោះបង់ចោលនូវរបៀបវារៈដែលហាក់ដូចជាគំនិតនយោបាយរបស់គាត់ ដើម្បីបង្កឱ្យមានភាពមិនចុះសម្រុងគ្នាក្នុងសង្គមកម្ពុជា រួចហើយអនុញ្ញាតឱ្យដំណើរការបោះឆ្នោតវិវត្តន៍ទៅ តាមធម្មជាតិឆ្ពោះទៅកាន់ប្រជាធិបតេយ្យពេញលេញទៅ? ប្រសិនបើវាមិនខូចផង តើជួសជុសវាធ្វើអ្វី?
ថ្ងៃទី១៧ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៣
ចម្លងតាមច្បាប់ដើមរបស់ សាស្ត្រាចារ្យ ប៉ែន អឿន