កម្ពុជា
រូបឯកសារ៖ ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែររាប់ពាន់នាក់បានចូលរួមហែសពរបស់លោក កែម ឡី អ្នកវិភាគសង្គមនិងនយោបាយដ៏ល្បីឈ្មោះម្នាក់ នៅរាជធានីភ្នំពេញ កាលពីថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៦។ Photo: Reuters
11 កក្កដា 2019
ម៉ែន គឹមសេង
វីអូអេខ្មែរ
លោក កែម ឡី ត្រូវបានចងចំាចំពោះការបំផុសស្មារតីសង្គមនិងភាពក្លាហាន
វ៉ាស៊ីនតោន — រយៈពេលបីឆ្នាំក្រោយពីលោកបណ្ឌិត កែម ឡី អតីតអ្នកវិភាគនយោបាយនិងសង្គម ត្រូវបានឃាតកសម្លាប់ ក្រុមអ្នកគាំទ្រនិងអ្នកមានសមានចិត្តនៅតែចងចាំពីសេចក្តីក្លាហាន និងការបណ្តុះយុវជនជំនាន់ក្រោយឱ្យចូលរួមក្នុងឆាកនយោបាយ។
អ្នកគាំទ្រទាំងនោះនិងអង្គការសិទ្ធិមនុស្សក៏បានអំពាវនាវឱ្យបញ្ឈប់ការសម្លាប់មនុស្សក្រៅប្រព័ន្ធច្បាប់ និងធ្វើការស៊ើបអង្កេតឯករាជ្យដើម្បីស្វែងរកអ្នកពាក់ព័ន្ធដទៃទៀតយកមកកាត់ទោសផងដែរ។
លោកសួង នាគព័ន្ធ អ្នកដឹកនាំការរៀបចំពិធីរំលឹកដល់លោកបណ្ឌិតកែម ឡី បានបញ្ជាក់ប្រាប់វីអូអេថា៖
«យើងរំលឹកនូវការបាញ់សម្លាប់ហ្នឹងដោយមិនមានយុត្តិធម៌សម្រាប់គាត់ យើងនិយាយសារមួយទៅរដ្ឋាភិបាល ឱ្យរដ្ឋាភិបាលវែកមុខឃាតកពិត ឃាតកដែលគាត់ចាប់បានគឺជាឃាតកសិប្បនិម្មិត ជាឃាតកក្លែងបន្លំ ជាឃាតកដូរមនុស្ស មិនមែនយើងមិនដឹងទេ ប៉ុន្តែយើងចង់ឱ្យរដ្ឋាភិបាលវែកមុខរកឃាតកពិតមកថានៅពីក្រោយខ្នងជាអ្នកណា»។
លោកកែម ឡី ដែលជាអ្នករិះគន់មិនសំចៃមាត់លើការដឹកនាំរបស់លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីហ៊ុន សែន ត្រូវបានខ្មាន់កាំភ្លើងដើរចូលទៅបាញ់ដល់កៅអីអង្គុយ ក្នុងពេលដែលលោកកំពុងទទួលទានកាហ្វេនៅពេលព្រឹកក្នុងហាងកាហ្វេនៅស្ថានីយ៍សាំងកាលតិច ក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ កាលពីថ្ងៃទី១០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៦។
រូបឯកសារ៖ លោកបណ្ឌិត កែម ឡី អ្នកវិភាគសង្គមឯករាជ្យ និងជាវាគ្មិនក្នុងវេទិកាសាធារណៈនេះ កំពុងពិភាក្សាលើប្រធានបទអំពី បញ្ហាប្រឈមនានាក្នុងការអភិវឌ្ឍនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា និងប្រទេសក្នុងអនុតំបន់ទន្លេមេគង្គ។ (នូវ ពៅលក្ខិណា/VOA)
ការបាញ់សម្លាប់កើតឡើងក្រោយពីលោកបានធ្វើសេចក្តីអធិប្បាយក្នុងការចេញផ្សាយមួយរបស់អង្គការការពារបរិស្ថាន Global Witness ដែលរិះគន់អំពើពុករលួយទាក់ទងនឹងសមាជិកគ្រួសារលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីហ៊ុន សែន។
លោកកែម ឡី គឺជាជនរងគ្រោះចុងក្រោយដែលធ្លាប់ធ្វើសកម្មភាពលេចធ្លោក្នុងសង្គម។ កន្លងមកមានជនរងគ្រោះដទៃទៀតដែលបានធ្វើសកម្មភាពសង្គម ហើយបានស្លាប់បាត់បង់ជីវិតដែរ ដែលមានដូចជាលោកឈុត វុទ្ធី សកម្មជនការពារព្រៃឈើ លោកជា វិជ្ជា សកម្មជនសិទ្ធិកម្មករ និងព្រះសង្ឃសំ ប៊ុនធឿន ជាដើម។
បើទោះបីលោកកែម ឡី ជាមនុស្សគ្មានឋានៈខ្ពង់ខ្ពស់នៅក្នុងស្ថាប័នរដ្ឋ ប៉ុន្តែពិធីបុណ្យសពរបស់លោកមានមនុស្សជាច្រើនម៉ឺននាក់បានចូលរួមដង្ហែរតាំងពីរាជធានីភ្នំពេញរហូតដល់កន្លែងបញ្ចុះសពនៅស្រុកកំណើតក្នុងខេត្តតាកែវ។ រីឯនៅក្រៅប្រទេសវិញ ពលរដ្ឋខ្មែរជាច្រើនបានប្រារព្ធពិធីនេះ ហើយគ្រាន់តែនៅសហរដ្ឋអាមេរិកមួយ គឺមានពិធីសាសនាជាច្រើនត្រូវបានរៀបចំធ្វើឡើងដើម្បីឧទ្ទិសដល់វិញ្ញាណក្ខន្ធនិងស្នាដៃរបស់លោក។
លោកកែម ឡី បានធ្វើបទវិភាគលើបញ្ហាជាច្រើននៅក្នុងសង្គមដែលមានដូចជាបញ្ហាព្រំដែន សិទ្ធិសេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ បរិស្ថាន បក្សពួកនិយម និងអំពើពុករលួយក្នុងសង្គមជាដើម។
សកម្មជនសិទ្ធិមនុស្សដែលបានក្លាយខ្លួនជាអ្នកនយោបាយដូចជា លោកយ៉េង វីរៈ ប្រធានគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យមូលដ្ឋាន ដែលជាគណបក្សមួយចូលរួមបង្កើតដោយលោកបណ្ឌិតកែម ឡី នៅចងចាំពីគោលការណ៍របស់អតីតអ្នកវិភាគរូបនេះ ដែលទទូចឱ្យថ្នាក់ដឹកនាំការពារបូរណភាពទឹកដីទប់ទល់នឹងការឈានពានពីប្រទេសជិតខាង។ រីឯក្រុមយុវជនខ្លះចងចាំពីការបំផុសលើកទឹកចិត្តពួកគេឱ្យចូលរួមសកម្មភាពនយោបាយនិងសង្គម។
លោកសួង នាគព័ន្ធ ដែលជាសមាជិកសមាគមសម្ព័ន្ធនិស្សិត បញ្ញវន្តខ្មែរបានបញ្ជាក់បន្ថែមប្រាប់វីអូអេថា៖
«កាលពីគាត់នៅមានជីវិត គឺគាត់បណ្តុះបណ្តាលពួកខ្ញុំឱ្យចូលរួមកិច្ចការងារសង្គមជាតិ ឱ្យចេះធ្វើនយោបាយដើម្បីផលប្រយោជន៍ជាតិនិងប្រជាពលរដ្ឋជាធំ នីតិវិធីក្នុងការធ្វើការងារសង្គមជាតិ យើងនិយាយការពិតមិននិយាយការពារ។ យើងសិក្សាស្រាវជ្រាវ យើងមានឯកសារយោងត្រឹមត្រូវ យើងមានរបៀបក្នុងការធ្វើការរបស់យើង មិនផ្កាប់មុខ បក្សនេះបក្ស «ក» បក្ស«ខ»។ មិនយកខ្មែរណាជាសត្រូវ។ នេះជាគោលបំណងធំរបស់គាត់ដែលគាត់ថា យុទ្ធសាស្ត្រទឹកត្រជាក់ ត្រីកុំ»។
សកម្មភាពមួយទៀតរបស់លោកកែម ឡី គឺការស្រាវជ្រាវនិងចងក្រងបញ្ហាធំៗនៅក្នុងសង្គមតាមរយៈកម្មវិធី១០០រាត្រី ដែលតម្រូវឱ្យក្រុមសិក្សាស្រាវជ្រាវចុះដល់មូលដ្ឋាន។
សកម្មជនយុវជននៃក្រុមការងារ១០០រាត្រី របស់លោកបណ្ឌិតកែម ឡី នៅតែបន្តការងារដែលមកដល់ពេលនេះឈានមកដល់រាត្រីទី៤៧ ដែលផ្តោតលើបញ្ហាព្រំដែនកម្ពុជា បញ្ហាជនអន្តោប្រវេសន៍វៀតណាមនៅបឹងទន្លេសាប វប្បធម៌នយោបាយ លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យយុត្តិធម៌ និងនីតិរដ្ឋ។
លោកមួង សូនី ប្រធានសមាគមសម្ព័ន្ធនិស្សិត បញ្ញវន្តខ្មែរដែលដឹកនាំការសិក្សាស្រាវជ្រាវនេះបានបញ្ជាក់បន្ថែមប្រាប់វីអូអេថា៖
«របាយការណ៍ហ្នឹងទៀតសោតក្រុមការងារ១០០រាត្រីបានធ្វើការផ្សព្វផ្សាយតាមបណ្តាញសារព័ត៌មាន បណ្តាញសង្គម យូធូប ហ្វេសប៊ុក ហើយមានរបាយការណ៍មួយចំនួនដែលទាក់ទិននឹងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ យើងបានដាក់ជូនទៅអង្គការអន្តរជាតិពាក់ព័ន្ធ និងស្ថានទូតនានាដែលពាក់ព័ន្ធហ្នឹងឱ្យជួយជំរុញលើកកម្ពស់យុត្តិធម៌ ការគោរពនីតិរដ្ឋ ការគោរពច្បាប់ ហើយនឹងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាយើង»។
រូបឯកសារ៖ ប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជា មកពីបណ្តាខេត្ត និងរាជធានីភ្នំពេញ មកចូលរួមពិធីបុណ្យសពរបស់លោក កែម ឡី ដែលត្រូវបានគេបាញ់សម្លាប់ ក្នុងវត្តក្តីចាស់ នៅជាយរាជធានីភ្នំពេញ កាលពីថ្ងៃច័ន្ទ ទី១១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៦។ (ហ៊ាន សុជាតា/VOA)
រូបឯកសារ៖ អ្នកគោរពវិញ្ញាណក្ខន្ធលោកបណ្ឌិត កែម ឡី ម្នាក់ កាន់រូបភាពលោក កែម ឡី នៅក្នុងអំឡុងពិធីបុណ្យសពរបស់លោក កាលពីថ្ងៃពុធ ទី១៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៦។
ប៉ុន្តែក្នុងការបំពេញការងារនេះពួកគេបានត្អូញត្អែពីការគាបសង្កត់ហាមឃាត់ ការគំរាមកំហែង និងការតាមដានសកម្មភាពពីអាជ្ញាធរមូលដ្ឋានជាច្រើន។
លោកមួង សូនី បានបន្ថែមទៀតថា៖
«ទាំងនេះជាបញ្ហាដែលយើងបានជួប ក៏ប៉ុន្តែយ៉ាងណាក៏ដោយ យុវជនយើងអត់មានរាថយទេគឺយើងនៅតែធ្វើតាមកាលៈទេសៈ ដើម្បីយើងចូលរួមជួយប្រទេសជាតិ យើងឱ្យមានការរីកចម្រើន ហើយពួកខ្ញុំដែលជាក្រុមការងារ១០០រាត្រី ក៏យើងមិនបន្ទោសរដ្ឋាភិបាល ឬក៏អាជ្ញាធរដែលគាត់បំបិទសិទ្ធិសេរីភាពយើងទេ។ យើងចេះតែព្យាយាមពន្យល់គាត់ឱ្យយល់ពីច្បាប់និងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យវិញ»។
ពួកគេប្តេជ្ញាបន្តការងារនេះយ៉ាងហោចណាស់ចំនួនពីរឆ្នាំទៀត មុននឹងបញ្ចប់ហើយនឹងផ្តោតលើបញ្ហាសន្តិសុខព្រំដែន វប្បធម៌នយោបាយ ជីវភាពពលរដ្ឋ កសិកម្ម ការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព វប្បធម៌អរិយធម៌ខ្មែរសុរិន្ទនិងកម្ពុជាក្រោម និងកម្រងកោះទាំង៦៤របស់កម្ពុជា និងប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យពិភពលោក ពលរដ្ឋខ្មែរនៅជុំវិញពិភពលោកដែលបានជួយជំរុញឱ្យកម្ពុជាមានលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។
លោកសួង នាគព័ន្ធ បានប្តេជ្ញាថា ការស្រាវជ្រាវដើម្បីឆ្លុះបញ្ចាំងពីបញ្ហានៅក្នុងសង្គម និងការចង់បានរបស់ពលរដ្ឋ៖
«ជាគោលបំណងយើង យើងត្រូវមានការផ្លាស់ប្តូរ គោលបំណងប្រជាពលរដ្ឋចង់មានបំណងផ្លាស់ប្តូរអ្នកនយោបាយនៅប្រទេសកម្ពុជា ពីព្រោះដោយសារតែជាង៣០ឆ្នាំហើយ យើងអត់អាចទទួលយកបានទេ យើងចង់ផ្លាស់ប្តូរពីរអណត្តិបក្សមួយ ពីរអណត្តិបក្សមួយដើម្បីឱ្យគ្រប់គណបក្សនយោបាយទាំងអស់ចូលរួមអភិវឌ្ឍប្រទេសចូលរួមគិតគំនិតដែលប្រជាពលរដ្ឋចង់បាន»។
រហូតមកដល់ពេលនេះ ការពិភាក្សាពាក់ព័ន្ធនឹងការធ្វើឃាតលោកបណ្ឌិតកែម ឡី ស្ទើរតែក្លាយជាបញ្ហារសើបដែលអ្នកបញ្ចេញមតិខុសពីអ្វីដែលរដ្ឋាភិបាលបានប្រកាសត្រូវប្តឹងឡើងតុលាការ និងរត់ភៀសខ្លួនចេញពីប្រទេស។ មានមនុស្សចំនួន៥នាក់បានជាប់ទោស និងរត់ភៀសខ្លួន ក្នុងនោះមានលោក ផែង វណ្ណៈ មន្ត្រីប៉ូលិសថ្នាក់វរសេនីយ៍ទោត្រូវជាប់ពន្ធនាគារមួយឆ្នាំ ដោយសារតែពាក់ព័ន្ធនឹងការអត្ថាធិប្បាយភ្ជាប់លោក ហ៊ុន សែន ទៅនឹងសំណុំរឿងឃាតកម្មលោកបណ្ឌិតកែម ឡី ប៉ុន្តែត្រូវបានដោះលែងវិញ ក្រោយពីធ្វើលិខិតសុំទោសលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី។
មនុស្ស ៤ នាក់ទៀតមានលោកសម រង្ស៊ី ប្រធានស្ដីទីគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ លោកស្រីថាក់ ឡានី អតីតសមាជិកព្រឹទ្ធសភាគណបក្សសម រង្ស៊ី លោកគឹម សុខ អ្នកវិភាគនយោបាយនិងសង្គមនិងអ្នកលេងហ្វេសប៊ុកឈ្មោះ ហេង លក្ខណា ត្រូវមានទោសនិងភៀសខ្លួនព្រោះតែការរិះគន់ថា លោក ហ៊ុន សែន និងក្រុមគ្រួសាររបស់លោកមានជាប់ទាក់ទិននឹងឃាតកម្មលោកបណ្ឌិត កែម ឡី។
ហើយនៅខួបលើកទីបីនៃការធ្វើឃាតលោកកែម ឡី ក៏មានមនុស្សរហូត៧នាក់ ត្រូវបានចាប់ឃាត់ខ្លួននិងបញ្ជូនទៅតុលាកា រដោយសារតែជម្នះធ្វើពិធីនេះនៅកន្លែងដែលលោកត្រូវបានសម្លាប់និងលក់អាវយឺតដែលមានរូបនិងសម្តីដើមរបស់លោក។ ក្នុងនោះមានលោក សួង នាគព័ន្ធ និងលោកគង់ រ៉ៃយ៉ា ដែលនឹងត្រូវប្រឈមនឹងចំណាត់ការរបស់តុលាការ។
នៅខួបលើកទីបីនេះ ពិធីបុណ្យរំលឹកដល់លោកបណ្ឌិត កែម ឡី ក៏មានប្រារព្ធធ្វើនៅប្រទេសដទៃទៀត ដូចជានៅសហរដ្ឋអាមេរិក បារាំង កូរ៉េខាងត្បូង និងអូស្ត្រាលីជាដើម តាំងពីដើមខែកក្កដារហូតមក។
នៅសហរដ្ឋអាមេរិក សកម្មជនសហគមន៍ខ្មែរ-អាមេរិកាំងដែលមានសមានចិត្តនឹងលោកបណ្ឌិតកែម ឡី អតីតអ្នកវិភាគនយោបាយនិងសង្គម បានជួបជុំគ្នាធ្វើពិធីរំលឹកដល់លោកនៅតាមរដ្ឋមួយចំនួន។
កាលពីថ្ងៃអាទិត្យកន្លងទៅ សកម្មជនសហគមន៍បានជួបជុំគ្នានៅភោជនីយដ្ឋានសំពៅមាសក្នុងទីក្រុងឡូវ៉ែល រដ្ឋម៉ាស្សាឈូសិត។ សកម្មជនទាំងនេះក៏បានអំពាវនាវសុំឱ្យពលរដ្ឋខ្មែរនិងសហគមន៍អន្តរជាតិខិតខំការពារអ្នកលើកស្ទួយសិទ្ធិសេរីភាព ក្នុងការបញ្ចេញមតិនិងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យដទៃទៀត ដែលនៅរស់រានមានជីវិតផងដែរ។
លោកប៉ែន សុខផល អ្នករៀបចំកម្មវិធីបានបញ្ជាក់ប្រាប់វីអូអេថា៖
«ក្នុងគោលបំណងដែលសំខាន់បំផុត គឺយើងចង់ឱ្យពលរដ្ឋខ្មែររក្សានូវសេចក្តីគោរពស្រឡាញ់នូវគុណូបការៈរបស់លោកដែលជាបុរសម្នាក់អាចធ្វើឱ្យប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរទាំងមូលទូទាំងប្រទេសយល់អំពីសិទ្ធិសេរីភាព និងការតស៊ូបញ្ចេញមតិ ក៏ដូចជាការប្រើនូវឧត្តមគំនិតខ្លួនឯងហ្នឹងឱ្យមានប្រយោជន៍ដល់ជាតិបាន»។
លោកប៉ែន សុខផល បានសំណូមពរឱ្យពលរដ្ឋខ្មែរត្រូវជួយថែរក្សាការពារនិងលើកស្ទួយអ្នកដែលមានស្មារតីជាតិ និងសេចក្តីក្លាហានដោយកុំធ្វេសប្រហែសទាល់តែពួកគេបាត់បង់ជីវិតហើយ ទើបនឹងស្តាយស្រណោះដែលក្នុងនោះមានលោកមាស នី អតីតមិត្តភក្តិជិតស្និទ្ធរបស់លោកកែម ឡីហើយបានចេញមុខមកធ្វើការវិភាគបន្ត។
«ខ្ញុំសូមឱ្យយើងហ្នឹងមេត្តាជួយជ្រោមជ្រែងដល់ស្មារតី ឬក៏អស់លោក ឬបញ្ញវ័ន្តណាមានបេះដូងស្រឡាញ់ជាតិ ស្នេហាជាតិពិតប្រាកដដូចលោកកែម ឡី ដូចលោកមាស នី អីចឹងសូមកុំឱ្យនឹកសោកស្តាយនឹកចងចាំនៅពេលដែលបាត់បង់ជីវិត បាត់បង់របស់ដែលមានតម្លៃទៅ។ អីចឹងអ្វីដែលសំខាន់គឺពួកគាត់កំពុងតែមានជីវិតរស់នៅបច្ចុប្បន្ន ហើយគាត់កំពុងតែជួបគ្រោះលំបាកយ៉ាងដូច្នេះ ក្នុងនាមយើងជាប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរដូចគ្នា ហើយជាពិសេសក្នុងនាមគាត់ជាអ្នកបានជ្រោមជ្រែងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យដែរ ដូច្នេះសូមឱ្យយើងជួយគ្នាឡើង ចេះជួយយកអាសារគ្នាឡើង តិចច្រើន ខាងទឹកចិត្តក្តី កម្លាំងថវិកាក្តី គឺយើងត្រូវហ៊ានបង្ហាញសេចក្តីស្រឡាញ់ចងជាសម្ព័ន្ធភាព ចងជាកម្លាំងដើម្បីឱ្យយើងមានកម្លាំងកាន់តែខ្លាំងដើរទៅមុខ»។
នៅប្រទេសបារំាង ពលរដ្ឋខ្មែរជាច្រើនក៏បានមកជួបជុំគ្នានៅវត្តធម្មរង្ស៊ី ក្រុងបាញើ ដែលស្ថិតនៅក្បែរទីក្រុងប៉ារីស កាលពីថ្ងៃអាទិត្យ ដើម្បីធ្វើពិធីរំលឹកដល់លោកបណ្ឌិតកែម ឡី ផងដែរ។
កញ្ញាលឹម កណ្ណិកា ប្រធានចលនាយុវជននៃសាខាគណបក្សសង្គ្រោះជាតិប្រចាំទីក្រុងប៉ារីស ប្រទេសបារំាង បានប្រាប់វីអូអេថា ក្រុមយុវជនសោកស្តាយដែលបាត់បង់មនុស្សដែលសំខាន់ដូចលោកបណ្ឌិតកែម ឡី៖
«សំឡេងពីខាងយុវជនយើង យើងស្តាយណាស់ យើងបាត់មនុស្សដែលសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា។ មិនមែនតែសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាទេ គឺយើងស្តាយមនុស្សដែលជាសកម្មជននយោបាយ ដែលគាត់បានធ្វើការងារច្រើនសម្រាប់ឱ្យយុវជនជំនាន់ក្រោយយល់នូវនយោបាយ»។
កញ្ញា លឹម កណ្ណិកា បានបញ្ជាក់ថា សិទ្ធិសេរីភាពនៃប្រទេសមួយត្រូវបានវាស់ស្ទង់តាមរយៈសិទ្ធិក្នុងការបញ្ចេញមតិដោយសេរីដោយគ្មានការសងសឹក៖
«យើងយល់ថា បើសិនជាយើងមិនអាចធ្វើវិភាគខាងនយោបាយ ហើយគេមកសម្លាប់យើង ឬមកសម្លាប់មនុស្សដែលគេគ្រាន់តែធ្វើការ[វិភាគ] យើងយល់ថា អត់មានសិទ្ធិសេរីភាពទេនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ យើងមិនអាចទៅមុខទៀតដូចអីចឹងទេ ព្រោះថាយើងត្រូវតែគិតអនាគតសម្រាប់យុវជនក្រោយទៀត»។
រូបឯកសារ៖ ជួប សម្លាប់ ឬគេស្គាល់ឈ្មោះពិតថា អឿត អាង (ខាងក្រោយខ្នង) នៅក្នុងរថយន្តដឹកអ្នកទោសមកកាន់សាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ កាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែមីនា ឆ្នាំ២០១៧។ តុលាការបានសម្រេចកាត់ទោស ជួប សម្លាប់ឲ្យជាប់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិត។
រហូតមកដល់ពេលនេះ មានមនុស្សតែម្នាក់គត់គឺបុរសឈ្មោះ អឿត អាង ហៅជួប សម្លាប់ ត្រូវបានអាជ្ញាធរប៉ូលិសបង្ហាញថា ជាអ្នកលើកផែនការ និងជាជនដៃដល់សម្លាប់ដោយសារតែគំនុំខ្ចីប្រាក់ ហើយត្រូវតុលាការកាត់ទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិត។ សវនាការនោះមិនមានការចូលរួមពីសមាជិកក្រុមគ្រួសារលោកកែម ឡី ទេដោយសារតែពួកគេមិនជឿថា ជននោះជាឃាតកពិត និងធ្វើសកម្មភាពម្នាក់ឯង និងមូលហេតុនៃការសម្លាប់នោះ ដោយសារតែលោកកែម ឡី ជំពាក់ប្រាក់បន្តិចបន្តួចឡើយ ដោយសារតែអ្នកទាំងពីរនាក់មិនដែលស្គាល់គ្នាពីមុនមកផង។
អង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្សជាតិនិងអន្តរជាតិសំខាន់ៗសរុបចំនួន២៤ រួមមានអង្គការលីកាដូ (Licadho) សមាគមអាដហុក (Adhoc) គណៈកម្មការ ចៅក្រមអន្តរជាតិ (ICJ) អង្គការ Amnesty International របស់ប្រទេសអង់គ្លេសនិងអង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស Human Rights Watch (HRW) របស់សហរដ្ឋអាមេរិកបានទទូចឲ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបង្កើតគណៈកម្មការឯករាជ្យមួយ ដើម្បីស៊ើបអង្កេត «ដោយហ្មត់ចត់ និងមានប្រសិទ្ធភាព»ទៅលើការធ្វើឃាតលោកបណ្ឌិត កែម ឡី។
លោកផៃ ស៊ីផាន អ្នកនាំពាក្យរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានលើកឡើងថា ការទទួលយកឬមិនទទួលយកការកាត់ក្តីរបស់តុលាការអាស្រ័យលើបុគ្គលផ្ទាល់ខ្លួន៖
«ការពេញចិត្តឬការមិនជឿអាស្រ័យទៅលើសិទ្ធិឯកជនណាមួយ ឬក្រុមណាមួយក្នុងការវិនិច្ឆ័យក្តីនេះ ក៏ប៉ុន្តែគេមានសិទ្ធិគ្រប់គ្រាន់នៃការមិនពេញចិត្តនេះ គួរតែស្វែងរកភស្តុតាងពិតប្រាកដ ដើម្បីយកមកប្រជែងនៅក្នុងសាលវិនិច្ឆ័យក្តីនេះ»។
រីឯអាជ្ញាធរប៉ូលិសបានអះអាងថា ការស៊ើបអង្កេតស្វែងរកអ្នកនៅពីក្រោយខ្នងការធ្វើឃាតនេះនៅបន្តនៅឡើយ៕
លោកសួង នាគព័ន្ធ អ្នកដឹកនាំការរៀបចំពិធីរំលឹកដល់លោកបណ្ឌិតកែម ឡី បានបញ្ជាក់ប្រាប់វីអូអេថា៖
«យើងរំលឹកនូវការបាញ់សម្លាប់ហ្នឹងដោយមិនមានយុត្តិធម៌សម្រាប់គាត់ យើងនិយាយសារមួយទៅរដ្ឋាភិបាល ឱ្យរដ្ឋាភិបាលវែកមុខឃាតកពិត ឃាតកដែលគាត់ចាប់បានគឺជាឃាតកសិប្បនិម្មិត ជាឃាតកក្លែងបន្លំ ជាឃាតកដូរមនុស្ស មិនមែនយើងមិនដឹងទេ ប៉ុន្តែយើងចង់ឱ្យរដ្ឋាភិបាលវែកមុខរកឃាតកពិតមកថានៅពីក្រោយខ្នងជាអ្នកណា»។
និយាយភ្លើៗបែបនេះ សួង នាគព័ន្ វាសមនឹងជាប់គុកអត់ថ្ងៃចេញហើយ ។ ព្រោះថា
ពាក្យថា ( មិនមែនយើងមិនដឹងទេ ) មានន័យថា សួង នាគព័ន្ ជាអ្នកដឹងច្បាស់ដោយប្រាកដ ។
អញ្ចឹង ឃាតកពិតជានរណា ? បើគាត់ចោទថា ឃាតកបាញ់សម្លាប់ កែម ឡី
ដែលសមត្ថកិច្ចចាប់បានថាជាឃាតកសិប្បនិម្មិតនោះ ។
I knew from the start about the brutal murder of Dr KEM LAI . since the start I said Dr KEM LAI will become a Cambodia HERO. KEM LAI was a true Cambodian nationalist for ever in all Cambodian’s heard. how about those evil killer I have no though one day Cambodian will pointing their finger to him and will fine out more of the other murder he have been commit . as a Cambodian born I would like to give my massage to all Cambodia about the future of our nation. we knew Cambodia is surrounding whit those nation that always wanted to eliminated our poor nation for century. the only solution to make our nation alive is a true DEMOCRACY. I understand the situation right now we are the Cambodian countrymen are fighting hart to fine out who really is a DEMOCRACY leader and who is not. please remember my word the only solution to make our country standing in the world is >> DEMOCRACY
one more KEM LAI is not just showing he was a bravery Cambodian nationalist. please take your imagination even those he was gone from us but his sole is holding our Cambodia flag in atmosphere.
និយាយត្រង់ចុះ !
ពួកអាតៃហោងបក្សសាងគ្រោះជាតិ ការសម្លាប់មនុស្ស ធ្វើបុណ្យយកទ្រព្យ
គឺជាអាជីពពិតរបស់វា ។
WELL…WELL..WELL…I’m sorry SO SOCHEATH: I do not understand what you said. my question to you is >>are you truly an older Cambodian?? please answer my question if yes how you educated yourself about the history of your own nation?? why can you admitted what is the truth that was happen in your own nation. who was committed murder for the money SANG KROUS CHEATH?? it was a silliness comment that all Cambodian can not take it. if you love your own nation please stop manipulating the true situation in favor of a person who you did not know all about him. I tell you what?? the murder of Dr KEM LAI will lead to find out who was the main characters killing of innocent Cambodian or we can say genocide leader who involved in the killing field. can you imagine the situation in Cambodia right now . as a Cambodian born I’m worry that this nation will end soon if no one can stop it. the water in this dirty pond is so dark you can not understand until the water clear then you can see that was so dirty at the bottom for many decade. please stop destroy your own nation by speaking some thing not true. and please correct your Cambodian writing in KHMER language .
ចុះអ្ហែងម៉េចបានល្ងង់ចុយតែម៉ែអ្ហែង អីយ៉ាងនេះអាមូស ! (Anonymous)
អញបានប្រាប់អ្ហែងរួចហើយ ថាពួកអាតៃហោងបក្សសាងគ្រោះជាតិ ការសម្លាប់មនុស្ស ធ្វើបុណ្យយកទ្រព្យគឺជាអាជីពពិតរបស់វា ។
តើអ្ហែងមិនដែលឃើញ ឬធ្វើមិនឃើញ ?
តើមានខ្មោចងាប់ ទាំងអាងាប់តៃហោង ទាំងអាងាប់មិនតៃហោងណាមួយ ដែលគេចផុត
ពីការធ្វើបុណ្យយកទ្រព ពីសំណាក់ពួក អាតៃហោងបក្សសាងគ្រោះជាតិ ?
CPP popularity is gone down hill because their supporter like SO.SO SAD speaking like an animal. come on you guy be at lease some kind of human being . by using this kind of word every one can tell this guy must be an uneducated killer. I already toll you my mom is your grand mother why you said that word to her?? I have a bad felling about the future of this sad nation. I tell you what?? if I have not been born in this country I will never care not even a bit. please change your rough word no one wanted to hear or seeing it. GOD SAVE CAMBODIA
So funny harsh’ mr so socheat’ you said CNRP already die but why you pointed the finger to CNRP ?? where are they?? they have no party anymore ‘ so socheat is real veitcong germs who hiding in khmer government like court of khmer rough ‘ when they killed khmer they hiding in pol-pot government and now they accused pol-pot regime but most of the killers still working in government and serve youn-hanoi ‘ . When people have their idea and bring up the justice for mr KIM LEY ‘ this beast regime scaring and accused the opposition party ‘ what a stupid veitcong brain” it now no opposition party because veitcong mafia dictator and so socheat dissolve long time ago ‘ haha funny ‘ everything blame on opposition party what a germ” God will punish bad veitcong groups soon’